ନିଶୀଥ ବୋଷ, ଭୁବନେଶ୍ୱର ୧୭ ଅକ୍ଟୋବର ୨୦୨୪
ଅସ୍ମିତା ଶବ୍ଦର ଉଦ୍ଭାବକ ଯିଏ ବି ହୋଇ ଥାଆନ୍ତୁ ନା କାହିଁକି, ଗତ କିଛିଦିନ ଧରି ଏହାକୁ ନେଇ ଜ୍ଞାନି ସ୍ତମ୍ଭକାର, ଗଣମାଧ୍ୟମର ପ୍ରତିନିଧି ମାନେ ଖୁବ୍ ସକ୍ରିୟ ହୋଉଉଠିଛନ୍ତି । ଏପରିକି “ନ୍ୟୁଜ୍ ଫ୍ୟୁଜ୍” ପରି ଏକ ସଚେତନତା ଧର୍ମୀ “ଓ ଦୂର ଦର୍ଶନ” କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ନେଇ ସରଗରମ ଆଲୋଚନା ହୋଇଯାଇଛି । ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମର ସଂଯୋଜକ ଅନେକ ଶିକ୍ଷିତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଏହି ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ କ’ଣ ସେ ସମ୍ପର୍କରେ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରି ନିରାଶ ହୋଇଛନ୍ତି । ତେବେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠୁଛି, ଏହି ଶବ୍ଦର ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥ କ’ଣ ? ଏହି ଶବ୍ଦ ପୂର୍ବରୁ ‘ଓଡ଼ିଆ’ ଶବ୍ଦର ବ୍ୟବହାର ଏହାକୁ ଆହୁରି ଜଟିଳ କରିଦେଇଛି ।
ଭାଷା ସଂକ୍ରାନ୍ତ ଅନେକ ଗୁଡିଏ ପୁସ୍ତକ ଆମୂଳଚୁଳ ପଢ଼ିବା ପରେ ଏକ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ରେ ପହଞ୍ଚିବାକୁ ପଡ଼ିଲା ଯେ ଏହି ଶବ୍ଦଟି ଓଡ଼ିଆ ଅଭିଧାନରେ ସ୍ଥାନ ପାଇଥିଲେ ବି ଏହାର ମୂଳ କିନ୍ତୁ ସଂସ୍କୃତରେ ରହିଛି । ଏହାର କାରଣ ଏହି ଶବ୍ଦର ବ୍ୟୂତ୍ପତ୍ତି କରାଗଲେ ପ୍ରଥମେ ‘ଅସ୍ମି’ ଶବ୍ଦ ଆସେ ଓ ପରେ ଆସେ ‘ତା’ । ଅସ୍ମି ଶବ୍ଦର ବ୍ୟବହାର ବହୁ ଭାରତୀୟ ପୁରାଣ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ :
ଅହଂ ବହ୍ମାସ୍ମି – ଅର୍ଥାତ୍ ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମ ଅଟେ ବା ମୁଁ ହିଁ ବ୍ରହ୍ମ ।
ତେବେ ଏଥିରେ ‘ତା’ ପ୍ରତ୍ୟୟ ଯୋଗ ହୋଇ ଏହାର ଅର୍ଥ ବ୍ୟାପକ ହୋଇଛି । ଓଡ଼ିଆ ଅଭିଧାନରେ ଏହି ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ଅହଂକାର, ଗୈାରବ, ପ୍ରକୃତି, ଅହଂ ଜ୍ଞାନ ଇତ୍ୟାଦି ଲେଖାଯାଇଛି । ତେବେ ଏହିସବୁ ଅର୍ଥରେ ଅସ୍ମିତା ଶବ୍ଦର ବ୍ୟବହାର ଏଠାରେ କରାଯାଇନାହିଁ । ଏହାର କାରଣ ଏହି ଶବ୍ଦ ପୂର୍ବରୁ ‘ଓଡ଼ିଆ’ ଶବ୍ଦ ଲାଗିଛି । ଓଡ଼ିଆ ଶବ୍ଦର ବ୍ୟବହାର ହୋଇଥିବାରୁ ଅସ୍ମିତା ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ବ୍ୟାପକ ହୋଇଉଠିଛି । ଏହି “ଓଡ଼ିଆ” ଶବ୍ଦର ବ୍ୟାପକତା ସମ୍ପର୍କରେ ଆଲୋଚନା କରିବାକୁ ହେଲେ ଆମକୁ ଏହି ଜାତିର ମୂଳ ଇତିହାସକୁ ଫେରିବାକୁ ପଡିବ ଓ ପାଖାପାଖି ୨୨୬୧ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ କଳିଙ୍ଗ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏହି ଜାତି କିପରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ସାହସୀକତାର ସହ ମଗଧର ତତ୍କାଳୀନ ସମ୍ରାଟ୍ ଅଶୋକଙ୍କ ସୈନ୍ୟ ମାନଙ୍କ ସହ ପ୍ରାଣ ମୁର୍ଚ୍ଛା ଲଢେଇ କରି ଏ ଜାତିକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ, ସେ ବିଷୟ ମନେ ପକାଇବାକୁ ପଡ଼ିବ ।
କେବଳ କଳିଙ୍ଗ ଯୁଦ୍ଧ ନୁହେଁ ବିଭିନ୍ନ ସମୟରେ ଏ ଜାତି ଏହାର ବାସସ୍ଥାନ, ଆତ୍ମ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଓ ଭାଷାକୁ ବଞ୍ଚାଇ ରଖିବାକୁ ଯାଇ ଯେପରି ସଂଗ୍ରାମ କରିଆସିଛି, ସେସବୁ ଆଲୋଚନା ପରିସରକୁ ନେଲେ, ଏ ଜାତି ଯେ ଏକ ସ୍ବାଭିମାନୀ ଜାତି ତାହା ସହଜରେ ବୁଝାପଡେ । ଦରିଆପାରି ରେ ବାଣିଜ୍ୟ କଥା କୁହନ୍ତୁ, ସ୍ବାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମ କଥା କୁହନ୍ତୁ, ଭାଷା ଆନ୍ଦୋଳନ କଥା କୁହନ୍ତୁ କିମ୍ବା ସୀମା ବିବାଦ କଥା କୁହନ୍ତୁ । ପ୍ରତି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏ ଜାତି ତାର ସ୍ବାଭିମାନ ବଜାୟ ରଖିଛି ।
ତେଣୁ ଓଡ଼ିଆ ଅସ୍ମିତା ର ଅର୍ଥ ଓଡ଼ିଆ ଜାତି ର ସ୍ବାଭିମାନ । ତେଣୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଓଡ଼ିଆ ଭାବିବା ଉଚିତ ଯେ ମୁଁ ଓଡ଼ିଆ ! ଓଡ଼ିଆ ଭାବରେ ମୋ ଜାତିର ଇତିହାସ ୨୨୬୧ ବର୍ଷ ପ୍ରାଚୀନ । ମୋର ଅସ୍ମିତା ବା ସ୍ବାଭିମାନ ମୌଳିକତାରେ ସମୃଦ୍ଧ । ସୁତରାଂ ମୋର ଓ ମୋ ଜାତିର ପରିଚୟ ସ୍ବତନ୍ତ୍ର । ତେଣୁ ଉତ୍ତର ପୁରୁଷମାନେ ଏସବୁ ଜାଣନ୍ତୁ ଓ ହୃଦୟଙ୍ଗମ କରନ୍ତୁ । ଏ ଜାତିକୁ ଚିହ୍ନନ୍ତୁ ଓ ନିଜେ ସ୍ବତନ୍ତ୍ର ବୋଲି ପ୍ରମାଣ କରନ୍ତୁ ।
